Beschreibung ausdrucken  Permalink: https://manuscripta.at/?ID=39622 
Fiecht-St. Georgenberg, Benediktinerstift, Hs. 131 (Ms. 213)
PETRUS BOERIUS OSB
Papier   159 Bl.   315 × 210   St. Georgenberg, 1406
Literatur zur Handschrift (Anzahl: 6)

Lagen: 7.VI84 + VII98 + 4.VI145(146) + (VI+1)158(159)
Papier stark fleckig, Tintenverlauf mit Textverlust durch Wasserschaden, wohl 15. Jahrhundert (siehe bei Schrift), an den Rändern tw. weggerissen, bes. Bl. 76. Spuren von Insektenfraß. Bl. 1, 122' und 146 urspr. lose, im Zuge der konservatorischen Sicherungsmaßnahmen 2025 wieder an die erste Lage angefügt. Reklamanten. In den Lagenmitten Pergamentfälze, vereinzelt beschrieben (Bastarda). Am oberen rechten Rand Bleistiftfoliierung. 20. Jh. Fehler in der Foliierung: nach Bl. 122 ein Blatt nicht gezählt.
Schrift:
Schriftraum: 245 × 165    Spaltenzahl: 2    Zeilenzahl: 55-57   
Schriftart: Bastarda – Marginalien
Von Tintenlinien gerahmt. Datiert 1406 (Bl. 137rb) Finitum in vigilia sancti Laurencii anno 1406. Deo gracias amen. Schreiber P. Gregor Saler (vgl. auch Fiecht-St. Georgenberg, Bibl., Hs. 153 [Ms. 161]; vgl. Naupp 1987a, 147), Schreibernennung Bl. 158rb. Ergänzung der durch Wasserschaden beeinträchtigten Textstellen durch Überschreiben und am Rand von späterer Hand, Bastarda bzw. Notula 15. Jh. Bl. 1v–86r (erster Kommentar des Petrus Boherius) Kapitelzählung am oberen rechten Blattrand (recto und verso) in schwarzer Tinte. Schlecht lesbare Textstellen von zeitgenössischer Hand (vgl. Randnotizen) nachgetragen.
Ausstattung: Rubriziert   Rankeninitiale(n)   Figürlicher Buchschmuck   Federzeichnung(en)   

Einband: St. Georgenberg     15. Jh.     Gotisch     Schmucklos        
Holz mit Pergament-Rückenbezug. Holzdeckel freiliegend. Leder-Metall-Schließe, Lager und Haken mit gravierten Linien- und Rankenornamenten sowie Zierbuchstaben. Gegenblech am HD. Rücken: Drei an den Deckeln aufgeklebte Pergamentstreifen, an VD und HD zusätzlich mit Nägeln befestigt, vier Doppelbünde, am VD gebrochen. Titelaufschrift in schwarzer Tinte (18. Jh.) Glossa super regula Smi P. N. Benedicti, Signaturschildchen Papier. Innenseite des Rückenpergaments freiliegend, Rest einer Titelaufschrift Historia Lutheri, am Pergamentüberzug am HD Notiz Liber rarus San. (?) J. J. Innenseite von VD und HD Holz freiliegend, Bünde sichtbar. Am VD innen aufgeklebtes Pergamentschild (15. Jh.) mit Inhaltsverzeichnis von anderer Hand, darunter Besitz- und Signaturvermerk von anderer Hand. Am Holz Schriftproben, Besitzvermerke, Signatureintragungen, Hinweise zu Schreiber und Datierung 20. Jh.: oberhalb Inhaltsverzeichnis 1350? 15. Jahrhundert, unterhalb Inhaltsverzeichnis fol. 137 finitum vigil. S. Laurentii 1406 script. a Fr. Gregor. Saler. M. S. GG. Am HD innen Schriftproben.


Schrift (Schreiber Gregor Saler) und Ausstattung weisen auf eine Entstehung in St. Georgenberg hin. Handschrift hinsichtlich Inhalt und Aufbau eng verwandt mit Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27).
Besitzhinweise und Signaturen: 158rb Besitzvermerk von der Hand des Schreibers, 15. Jh., Est iste sancti Iacobi liber atque Georgi Georii sancti montis Intal sui claustri. An der Innenseite des VD Besitzvermerk 15. (oder frühes 16. Jh.) Est iste sancti Iacobi liber atque Georgii Georgii sancti montis Intal sui claustri mit Signatur E 4. Bl. 1r, 2r, 157v und 158r Besitzvermerk 17. Jh. in schwarzer Tinte: Bl. 1r Monasterii Montis S. Georgii 1652, Bl. 2r und 157v Ad Bibliothecam Monasterii Montis S. Georgii 1659, Bl. 158r Montis S. Georgii 1652. Bl. Ir Signaturvermerk 19. Jh. in schwarzer Tinte V,213. Am Rücken Signaturschildchen 20. Jh. 213, von anderer Hand 213; An der Innenseite des VD und Bl. 1r Besitz- und Signaturvermerk 20. Jh. in blauer Tinte Stift Fiecht Hs 213. An der Innenseite des VD Bleistiftnotiz mit Datierungs- und Schreiberhinweisen 20. Jh. Datierungshinweis und Klassifikationsvermerk 20. Jh. fol. 86: 1356, DK 271.11-4: 091/HS 131.
Kataloge: Im Katalog Benedikt Herschl (um 1650, St. Georgenberg-Fiecht, Bibl., o. Sign.) eingetragen auf S. 153 als Glossa in Regulas S. Benedicti MS fol. m. Im Inventar von Bachmann 1939, 96 unter Ordensregel, Necrologe, Wallfahrts- Bruderschaft- und Conföderationsbücher, Visitationes, Sammlungsverzeichnisse und Klostergebräuche als Glossa super regula Benedicti 14/15. Jh, Signatur MS 213 B IV 3 eingetragen. Im Handschriftenkatalog von Santer/Kramer 1978, 127–128 verzeichnet. Im Katalog Jeffery/Yates 1985, 292–295, beschrieben unter der HMML-Projektnummer 28,855, Mikroverfilmung 1973.
Bearbeitung und Digitalisierung: Universitäts- und Landesbibliothek Tirol, Projekt Manuscripta monastica 2024–2026 – Kulturerbe digital. Vorläufige Beschreibung: SW (2025); Dateneingabe: FM/HS 02-2026 / AP 08-2026
"Naupp 1987a", "Inventar von Bachmann", "Handschriftenkatalog von Santer/Kramer", "Jeffery/Yates 1985", "Walther, Initia", "PL", "Schaller-Könsgen", "Hohmann", "Walther, Proverbia"
alle Initien
(1ra-86rb) Petrus Boerius OSB : Commentarius primus in regulam S. Benedicti. Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 1r–71v; s. a. Erlangen, UB, Ms. 155, Bl. 3v–252r. Übersicht der handschriftlichen Überlieferung und Bibliographie s. Paul Meyvaert, A treatise by Leo of Ostia lost? Revue Bénédictine 70 (1960) 418–425, hier 420.
   4
1r Tit. (Widmung): Viris inquam vitae venerabilis gratia benedictis et ordine patribus
1r Tit.: Incipit pro[logus] regulae Benedicti abbatis.
Ausculta quidam enim habent hic ausculta quod est attende vel audi ... — ... et 38 distinctione sedulo.
86r Mille ter centum x quinque sex quoque semel ... — ... salvans fecit sibi dignum. (Walther, Initia 11051. – Bei Petrucci als Schluss des ersten Kommentars zur Benediktinerregel genannt, in Melk und Erlangen, s. u., ebenfalls mitüberliefert)
86r Si quis defectus est hic vel error ineptus ... — ... notando perfektus p b Deo gratias amen amen. (drei Verse, in Melk mitüberliefert)
(86va-vb) Smaragdus OSB : Praefatio Commentarii in Regulam Sancti Benedicti (Ed.: Alfred Spannagel, Smaragdi abbatis Expositio in regulam S. Benedicti [Corpus consuetudinum monasticarum 8]. Siegburg 1974, 3–5. PL 102. – Schaller-Könsgen 13739). Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 72ra; Erlangen, UB, Ms. 155, Bl. 256v.
   1
86v Smaragdus namque monachus et abbas dignissimus monasterii Cassinensis ... Quisquis ad aeternum mavult conscendere regnum ... — ... vivere cum domino semper et esse suo amen.
(86vb-87ra) Index capitum in regulam Benedicti. Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 72ra–rb; Erlangen, UB, Ms. 155, Bl. 256r.
   1
86vb Verum quaeritur unus sufficienter … De adhibendis ad consilium fratribus capitulum III ... — ... de zelo bono LXXII.
(87ra-91rd) Index rerum in regulam Benedicti, in alphabetischer Anordnung. Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 72rb–74vd.
   1
86vb Tabulam quoque sequentem mi pater vel frater Iohannes me scripsisse agnoscas ... — ... zelotipus c LXIIII. Explicit tabula deo gratias.
(91v) Leer.
(92ra-92vc) Petrus Boerius OSB : Liber de signis locutionum (Ed.: W. Jarecki, Signa loquendi. Die cluniacensischen Signa-Listen [Saecula spiritualia 4]. Baden-Baden 1981, 143–162). Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 75ra–vc; Erlangen, UB, Ms. 155.
   1
92r Signa quoque, ad quae remisi de hebdomade lectore ... Incipiunt ergo signa quae per regulatos monachos manibus … Pro signo panis fac unum circulum ... — ... cum dolabro (?) incidentem.
(93r) Leer.
(93va) Henricus de Langenstein (de Hassia) : Versus, Totentanz, Vers am Schluss der Epistola de cathedra Petri (Hohmann 126. Walther, Initia 11238).
   1
93v Mors est a tergo pacem praesul velis ergo ... — ... cito quisque Deo vacat. Ergo.
(93va) Sprichwort (am Rand) (Walther, Proverbia 15130).
   1
93v Mors est a tergo, caveat sibi quilibet ergo.
(93vb) Versus de morte (ev. Ebenfalls Heinrich von Langerstein vgl. Hohmann 56; Walther, Initia 5150).
   1
93v Tit.: Ad idem.
Est status hominum mors instans ammonet omnes ... — ... sic semper aestimat in cras.
(94ra-114ra) Petrus Boerius OSB : Commentarius in Benedicti XII. Constitutionem Summi magistri (Druck: Benedictina seu Benedicti XII. [...] Constitutio cum commentario Petri Boherii. Paris 1519. Für Text der päpstlichen Bulle vgl. Druck A. M. Cherubini [Hrsg.], Magnum Bullarium Romanum 1. Ab Leone magno ad Paulum IV. Luxembourg 1727, 218–237; C. Cocquelines (Hrsg.), Magnum Bullarium Romanum III,2. Rom 1741 [Nachdruck Graz 1964], 214–240). Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 76ra–114rb.
   1
94r In Christo Ihesu patri reverendo domino Johanni Johannis abbati Inncellensis ... Benedictus huic namque et Bonifatii et Benedicti nomina congruunt ... — ... notat Johannes Andreas […] data libri sexti. (Schlussschrift:) Explicit apparatus fratris Petri Boerii abbatis sancti Aniani super constitutionibus ordinis sancti Benedicti. Deo gratias. Amen.
(114ra-115vb) Petrus Boerius OSB : Commentarius in Benedicti XII. Constitutionem Dudum pro bono (Text der Bulle vgl. Druck: C. Cocquelines [Hrsg.], Magnum Bullarium Romanum III,2. Rom 1741 [Nachdruck Graz 1964], 288–291). Text der päpstlichen Bulle und Kommentar in parallelen Spalten.
   1
114r Tit.: Incipiunt declarationes domini Benedicti papae XII super constitutionibus monachorum nigrorum editis per eiusdem. Rubrica.
(Kommentar:) Benedictus episcopus dudum scilicet pontificatus sui anno secundo ... (Bulle:) Benedictus epicopus servus servorum Dei ad perperpetuam rei memoriam. Dudum pro bono ... — ... (Kommentar:) Petrus Boerii abbas sancti Aniani doctor doctorum Deo gratias amen. ... (Bulle:) datum Avinione nonis decembris pontificatus mei anno sexto.
(115vb-117ra) Gregorius IX. Papa : Constitutio 'Cum pro reformatione' (Ed.: Lucien Auvray [Hrsg.], Les Registres de Grégoire IX. II [Bibliothèque des Écoles Françaises d'Athènes et de Rome 2e série, 9]. Paris 1907, 317–332. – Druck: C. Cocquelines [Hrsg.], Magnum Bullarium Romanum III,1. Rom 1740, 254–256). Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 117va–120va.
   1
115v Tit.: Incipit privilegium domini Gregorii papae IX concessum capitulo provinciali monachorum nigrorum provinciae Narbonensis. Rubrica.
Gregorius episcopus servus servorum Dei dilectis filiis … Cum pro reformatione regularis ordinis fuerit ... — ... vel sacerdos vel etiam conversus. Datum Perusii kalendis Iulii pontificatus nostri anno secundo.
(117ra-117va) Petrus Boerius OSB : Commentarius in Gregorii IX. Constitutionem Cum pro reformation. Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 117vb–120va.
   1
117r Tit.: Sequitur apparatus sive concordantiae fratris Petri Boerii super privilegio domini Gregorii pape IX concesso capitulo provinciali monachorum nigrorum provinciae Narbonensis.
Gregorius Iste enim Gregorius novem Decretalium in unum volumen compilari fecit ... — ... scilicet in ecclesia ubi capitulum celebrator. Petrus Boerius abbas et doctor decretorum. (Schlussschrift:) Expliciunt concordantiae huius (?) constitutionum super privilegio domini Gregorii papae IX. Deo gratias amen.
(117va-118ra) Benedictus XII. Papa : Constitutio 'Pastor bonus' (Druck: C. Cocquelines [Hrsg.], Magnum Bullarium Romanum III,2. Rom 1741 [Nachdruck Graz 1964], 201–203). Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 120va–122vb.
   1
117v Tit.: Sequitur constitutio domini Benedicti papae de apostatis et vagabundis ordinis cuiuscumque. Rubrica.
Pastor bonus diligens operosus et pervigil ... — ... datum Avinione XV kalendis Iulii pontificatus nostro anno primo.
(118ra-119vb) Petrus Boerius OSB : Commentarius in Benedicti XII. Constitutionem 'Pastor bonus'. Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 120va–122vb.
   1
118r Tit.: Sequitur apparatus Petri Boerii.
Pastor bonus. Talis namque fuit claviger ... — ... quod notat Ioannes Andrea in fine libri VI Petrus Boerii doctor decretorum. Deo gratias amen.
(120ra-137rb) Bernardus Ayglerius OSB : Speculum monachorum (Ed.: Hilarius Walter, Bernardi I. abbatis Casinensis Speculum monachorum. Freiburg 1901). Parallelüberlieferung: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 123ra–167ra.
   1
120ra Tit.: Incipit speculum regulae monachorum beati Benedicti abbatis.
(Prolog:) Praecordialissimis fratribus Iohanni decano ... (Text:) Monachus inquam ... — ... facie ad faciem in aeternum amen. (Schlussschrift, Datierung:) Finitum in vigilia sancti Laurencii anno 1406. Deo gratias amen.
(137va-158rb) Petrus Boerius OSB : Commentarius in Bernardi Ayglerii Speculum monachorum. Darunter sechs Verse über Petrus Boerius.
Parallelüberlieferung für Text und Verse: Melk, Stiftsbibl., Cod. 3 (149, C 27), Bl. 123ra–167ra.
   2
137v Tit.: Incipit apparatus Petri Boerii speculi regulae monachorum beati Benedicti abbatis.
Reverendissimo in Christo patri domino Petro Dei et apostolicae sedis gratia sanctae Narbonensis ecclesiae archiepiscopo ... Praecordialissimis id est valde cordialibus ... — ... XXXVIII distinctio caput sedulo. Petrus Boerius. Explicit deo gratias amen.
158r Hoc in commento quo fungor mente memento ... — ... sermo sonat verus interdum dormit Homerus.
(158rb) Vier Widmungsverse.
   1
158rb Patroni celibes cum Iacobo sancte Georgi / Suscipite grate munuscula parva pusilli / vestri Gregorii scelerum commissa dolate / ne baratrum petat ipse poli sed regna uniate (!).
(158rb) Besitzvermerk St. Georgenberg-Fiecht in Versform.
   1
158rb Est iste sancti Iacobi liber atque Georgi / Georii sancti montis Intal sui claustri.
(158v) Figura de octo beatitudinibus (schematische Darstellung).