|
Permalink: https://manuscripta.at/?ID=39725 |
London, British Library, Add. 18342
THEOLOGISCH-PHILOSOPHISCHE SAMMELHANDSCHRIFT (lateinisch/deutsch)
Pergament II, 82, II* 190×140 Entstehungsort unbestimmt (u. a. Frankreich?), 13. Jh.
Provenienz/Letztbesitzer: Fiecht-St. Georgenberg, Benediktinerstift
Provenienz/Letztbesitzer: Fiecht-St. Georgenberg, Benediktinerstift
Handschrift aus 2 Teilen zusammengesetzt: 1 ([II], 1–48); 2 (49–82, [II*])
Literatur zur Handschrift (Anzahl: 8)
| Teil 1 | [II], 1–48 Pergament |
| Lagen: 2(II) (Vorsatzbl., Pap. 20. Jh.) + 3.V30+ IV38 + V48 | |
| Pergament stellenweise unregelmäßig beschnitten, löchrig, ergänzt. Zwischen Bl. 10 und 11 fehlt mindestens eine Lage (Textverlust). Am Lagenende Reste von beschnittenen Kustoden. | |
| Schrift: | |
| Schriftraum: 165 × 115 Zeilenzahl: 24–27 | |
| Von Tintenlinien gerahmt und auf Tintenliniierung. Zirkelstiche (teilweise beschnitten). Mehrere Schreiber 13. Jh.: 1) Bl. 1r–44v Textualis (von sehr unterschiedlicher Größe); 2) Bl. 44v–45r Notula; 3) Bl. 45r–48v Textualis. | |
| Ausstattung: Rubriziert | |
| Teil 2 | 49–82, [II*] Pergament |
| Lagen: 3.IV72 + V82 + 2(II*) (Nachsatzbl., Pap. 20. Jh.) | |
| Nach der letzten Lage fehlt mindestens eine Lage (mit Textverlust). Am Lagenende Kustoden in schwarzer Rahmung mit roter Punktverzierung. | |
| Schrift: | |
| Schriftraum: 140 × 75 Zeilenzahl: 36 | |
| Schriftart: Textualis – Marginalien – Glossen Von doppelten Tintenlinien gerahmt und auf Tintenlinierung. Zirkelstiche. Marginal- und Interlinearglossierung in kleinteiliger Textualis cursiva und Notula von verschiedenen Händen. Bl. 66r unten Rasur. | |
| Ausstattung: Rubriziert Fleuronnéeinitiale(n) Figürlicher Buchschmuck |
| Einband: London 1959 |
| Bibliothekseinband: blauer Halbledereinband. VD und HD gleich: blaues Leinen über Holz. Verstärkung der Ecken sowie Bezug des Rückens durch dunkelblaues Leder. Kanten gerade. Rücken: fünf einfache Bünde, von zweifachen Goldlinien gesäumt. Im zweiten Feld in Golddruck Sermones etc., im vierten Brit. Mus. Additional Ms. 18,342. Im obersten und untersten Feld Signaturschildchen des British Museum (s. bei G). Kapitale mit rot-gelbem Garn umstochen. Spiegel Papierblätter 20. Jh., am VD mit Signaturen, am HD Hinweis auf Restaurierung 1959: Stempel 31. Aug. 1959, ebenso Bl. I*r Examined after Rebinding by JB (?) Sept. 1959. |
| Bl. 49r oben 13 (gestrichen v 14) (15. Jh.?). Bl. 1r Besitzvermerk St. Georgenberg 17. Jh. Montis S. Georgij sowie Fiechter Signatur 2. H. 18. Jh. II, 67. Bl. I* (Nachsatzbl.) Kaufvermerk British Museum Purchased of Mesrs. Asher. 8. Oct. 1850. Signaturen des British Museum bzw. der British Library: am Rücken im obersten Feld 729, im untersten s (Papierschildchen) sowie am Spiegel des VD $729c und gestrichen 169G. Bl. I*r 169g. Im St. Georgenberg-Fiechter Handschriftenverzeichnis 1809, Bl. 2v, Nr. 66 „Sermones (gestrichen: diversi) de tempore et sanctis, 4. membran., ad initium saec. 13. Continentur in codice isto porro opusculum Porphyrii, item Aristotelis Praedicamenta et libri Perihermeniarum, demum Boetii liber divisionum. saec. 13 v. initio 14“ entsprechend.
Vorbesitzer: St. Georgenberg-Fiecht, II, 67 |
"PL", "Schneyer", "Aristoteles Latinus", "Aristoteles latinus, Codices, Pars prior"
alle Initien
| (1r-26v) | Honorius Augustodunensis
  : Speculum ecclesiae. Exzerpte (Ed.: PL 172, 807–1108). 22 | |
| 1r | Tit.: In nativitate domini. Carissimi non vobis onerosum videatur si sermo aliquantulum prolixius extendatur ... — ... et eum ad indeficientem lucem vocavit. (Ed.: PL 172, 817A–820A) | |
| 2v | Tit.: De unicorne Carissimi Isaac est Christus qui dicitur gaudium qui est plenum gaudium fidelium. Hanc omnes prophetae multis modis predixerunt ... — ... quandoque cum angelis celebretis in saecula Amen. (Ed.: PL 172, 819A–B) | |
| 2v | Tit.: In circumcisione domini Carissimi hodie dominus accepit circumcisionem ut inpleret legem quam dedit. Primus autem Abraham circumciditur ... — ... quasi filiis confert sempiterna gaudia. (Ed.: PL 172, 842A–843C) | |
| 4r | Tit.: In purificatione Carissimi quod ecclesia hodie lumina in manibus portare consuevit, hoc de more (corr. aus morte) gentili accepit ... — ... in templo eius coronam accipiatis quam oculus non vidit. (Ed.: PL 172, 852A–D) | |
| 4v | Tit.: Huius saepius intermisce sermonibus tuis nam huiuscemodi verbis eis fastidium tollis. Fratres adhuc multa esset vobis dicenda de hac sacra die quae oportet me silentio praeterire ... — ... quam nunc recitare audieratis. (Ed.: PL 172, 855B–857B) | |
| 6r | Tit.: De agricola. Fratres quidam agricola fuit et diuturno languore laborabat si quando alleviabatur agrili opere instabat ... — ... ad patrem suum veniret. (Ed.: PL 172, 866B–867B) | |
| 6v | Tit.: De divite. Carissimi nam quidam praedives dum excommunicatus moreretur per novem annos ... — ... videatis in Sion Deum Deorum ubi sunt quae oculus non vidit. (Ed.: PL 172, 870A–C) | |
| 7r | Tit.: De multis criminibus divitis. Carissimi quidam praedives homo multis criminibus involutus saeculo renuntiavit ... — ... in illa magna dulcedine laeti videamus quam oculus non vidit. (Ed.: PL 172, 876A–B) | |
| 7v | Tit.: De peccatore In quacumque hora peccator conversus fuerit omnia peccata eius oblivioni tradentur. Non dixit post septimanam ... — ... gratias Deo retulerunt dicentes Quoniam bonus quoniam in saeculum misericordia eius. (Ed.: PL 172, 881C–882A) | |
| 8r | Tit.: De formica Carissimi quoniam formica tota aestate totis viribus laborat quo cibum in hieme habeat ... — ... ut placeatis coram Deo in lumine viventium et ubi omnis homo illuminatur. (Ed.: PL 172, 892B–894B) | |
| 9r | Tit.: De sancto Benedicto Exultandum nobis est carissimi ut in sollemnitate sanctissimi patris Benedicti ... — ... dum in solario suo staret et de Benedicti ab[ (Ed.: PL 172, 900A–902A) | |
| 11r | ]ceratur ferreis virgis aperitur ... — ... in caelestibus sedibus ubi oculus etc. (Ed.: PL 172, 985A–986A) | |
| 11r | Tit.: Augustini episcopi Carissimi dominus refert quod quidam peregre abierit qui peccuniam suam ... — ... pro nequitia sua in infernum defertur quod a nobis Deus avertat. (Ed.: PL 172, 995C–996C) | |
| 12r | Tit.: In decollatione s. Iohannis Baptiste Carissimi sanctus Iohannes Baptista circa pascha decollatur sed ideo hodie celebratur ... — ... in festo sancti Matthaei apostoli recolitur. Ubi oculus domini. (Ed.: PL 172, 998B–999A) | |
| 12v | Tit.: In nativitate sanctae Mariae Carissimi nativitas sanctae Mariae olim minime agebatur sed hoc modo institutus traditur ... — ... ut per eam reconcilietur qui in sanctis suis est mirabilis. (Ed.: PL 172, 1001A–1002A) | |
| 13r | Tit.: In exaltatione s. crucis Carissimi quae sit hodierna festivitas scire debet vestra fraternitas. Cosdras rex Persarum ... — ... in caelesti Ierusalem perenniter exultare praestante domino n. (Ed.: PL 172, 1004D–1006B) | |
| 14r | Tit.: De sancto Matthaeo apostolo Hodie carissimi retulit evangelium nobis qualiter dominus de vili pretiosum fecerit ... — ... sine fine gaudeamus. (Ed.: PL 172, 1005C–1006C) | |
| 14v | Tit.: De sancto Martino episcopo Dilectus Deo et hominibus cuius memoria in benedictione est. Sanctus Martinus dilectissimi fuit Deo dilectus ... — ... in superna patria cum Christo regnemus. (Ed.: PL 172, 1021C–1026B) | |
| 18v | Tit.: De sancto Nicolao In memoria aeterna erunt iusti ab auditione mala non timebunt. Cuncta quae fiunt hic in terra oblivionis ... — ... et omnia miracula domini enarrare valeamus. (PL 172, 1033A–1038A) | |
| 22v | Tit.: De dedicatione ecclesiae Haec omnia carissimi nos respiciunt. Haec universa ad exemplum nobis facta sunt. Nos sumus Dei templum ... — ... hunc Deus disperdendo damnabit. (Ed.: PL 172, 1105B–1106B) | |
| 23r | Tit.: Sermo defunctorum Beati mortui qui in domino moriuntur. Tres mortes sunt Una bona et omnibus appetenda ... — ... qua in terram matrem omnium revertuntur. (Ed.: PL 1081C–1082C) | |
| 23v | Tit.: De dolore hominis Carissimi omnis homo cum dolore in mundum ingreditur ... — ... sed cum Christo in illa gloria erimus. Quam oculus. (Ed.: PL 1083C–1086C) | |
| (22v-44v) | Exempelsammlung. 25 | |
| 26r | Tit.: De passione domini. Non habemus hic manentem civitatem sed futuram inquirimus unde exeamus extra castra etc. (Hebr. 13,13f.). A quibus castris scilicet a tribus visionibus Aegypti ... — ... cum beata virgine in cruce. Hoc ipse praestare dignetur qui vivit. (Überliefert auch unter Conradus de Waldhausen: Sermo Fer. 6. in parasceve (Schneyer 1, 810, Nr. 229) bzw. Graeculus: Sermo in Fer. 6. in parasceve (Schneyer 2, 212, Nr. 74).) | |
| 28v | Tit.: Evangelium Carissimi Matthaeus dicit Simile factum est regnum caelorum homini | |
| 29r | Tit.: Dominica in passione domini Carissimi tres sunt custodes viri iusti Deus, angelus, praelatus de primo ... — ... per pedes proiciuntur. | |
| 30r | Tit.: Dominica prima post pentecosten Carissimi cum quaestio fieret inter aviculas quae esset pulchrior cornix artificialem imitando pulchritudinem ... — ... nihil vanius est homine. | |
| 30v | Tit.: De hiis qui res male conquisitas offerunt Deo Carissimi Gregorius dicit Nequamquam dicas quod de rapina vel usura vel furto possit fieri elemosina ... — ... comprehenditur et occiditur. | |
| 31v | Tit.: De quodam paupere Carissimi quidam rex quendam pauperem et humilem ad tantam dignitatem sublimavit ... — ... dignetur aeternas divitias exhibere. (Vgl. Innsbruck, ULBT, Cod. 474, 45r.) | |
| 32r | Tit.: De unicorne Carissimi invenitur in quodam libro Graeco quod quidam unicornis quadam die quendam secutus est hominem ut eum interficeret ... — ... ut predicta pericula evadere possimus. (Parallelüberlieferung: Basel, UB, B VIII 29, 82rb, B VIII 30, 100vb. Ähnlich Odo de Ceritona: De quodam unicorni et quodam homine, parab. 138 (Ed.: L. Hervieux, Les Fabulistes Latins depuis le siècle d’Auguste jusqu’à la fin du moyen âge IV: Eudes de Cheriton et ses dérivés. Hildesheim / New York 1970 [Paris 1896] 318–319).) | |
| 32v | Tit.: De quodam rege luxurioso Carissimi quidam religiosus inposuit cuidam regi quod esset cupidus luxuriosus atque superbus ... — ... aspectu decora laboravit. | |
| 33r | Tit.: De quadam adultera Carissimi quaedam pulchra domina pulcherrimum sibi desponsavit maritum ... — ... et leprosus eiciatur. Quam oculus. | |
| 33r | Tit.: De quodam eremita. Carissimi quidam eremita habebat aquam remotam a cellula et frequenter fatigabatur ait Non patiar hunc laborem ... — ... et obedientia emollit imperium. | |
| 33v | Tit.: De paenitentia. Carissimi ecce dominus et precursor domini preces porrigent ut paenitentiam ... — ... usque in finem salus erit. | |
| 34r | Carissimi dicit Salomon Tres species hominum odivit anima mea pauperem superbum, divitem mendacem, senem fatuum et insensatum (Eccli. 25,3–4). Senex fatuus est qui multa audivit sed in fatuitate peccans ... — ... peccato accumulas. Quam oculus non vidit. | |
| 35r | Tit.: Fabula de sene Carissimi quidam senex narravit mihi quod cum esset ad ianuam cuiusdam divitis in civitate ad quam venerat vendere res suas ... — ... cum amplius peccare non potes. | |
| 35v | Tit.: De quodam rege Carissimi quidam rex habuit magnam familiam et affuit serviens quidam qui ait Optime tibi serviam ... — ... et alia bona opera sunt partes satisfactionis. | |
| 36v | Tit.: De usurariis et raptoribus Carissimi usurariis et raptoribus primo iniungatur restitutio nec aliqua fiat elemosina a paenitente ... — ... vel conventum claustralis. | |
| 38v | Tit.: De quodam sene Carissimi legitur in Vitas Patrum quod quidam senex habebat quendam discipulum quem solebat docere in vespere ... — ... et quam periculosum succumbere. | |
| 39r | Tit.: De duplici iudicio Carissimi tria sunt novissima Mors qua nihil insuperabilius iudicium quo nihil terribilius ... — ... in praesenti deiectatus. (Vgl. Basel, UB, B XI 8, 32v (Nota de tribus novissimis).) | |
| 39v | Tit.: De sancta Maria Carissimi tres sunt rationes quare sanctum sabbatum sanctae Mariae dedicatum. Prima est astitit regina a dextris Dei ... — ... alicuius remunerationis. | |
| 39v | Tit.: De quadam femina adultera Carissimi quidam uxore sua ipsa sciente frequenter cum quadam ... — ... frequentius me solet affligere. | |
| 40r | Tit.: De quodam domicello Carissimi legitur quod quidam domicellus beatam virginem devotissime dilexit et singulis diebus horas suas psallebat ... — ... in aeterna visione. (Vgl. Graz, UB, Hs. 830, 105; Uppsala, UB, C 194, 71vc.) | |
| 40v | [C]arissimi beatus Theodorius episcopus descendit super ripam laci Gebenensis ut suos vident piscatores ... — ... et nullum damnum intulit. (Vgl. Uppsala, UB, C 194, 77rc.) | |
| 41v | Tit.: De usura Carissimi legitur de sancto Surseo quod quidam usurarius dedit ei tunicam de usura ... — ... liberare non possent. | |
| 41v | Tit.: De quodam milite mortuo Carissimi quidam miles iacens de nocte cum uxore sua dormire non poterat ... — ... in capita illorum revertetur. | |
| 43r | Tit.: De remedio Carissimi quidam miles fuit in bello Karoli magni contra paganos pugnaturus ... — ... in purgatorio et eo in regnum Dei. (Vgl. Uppsala, UB, C 194, 77vc.) | |
| 43r | Tit.: De sacerdote quodam Carissimi quidam celebrans cottidie officium pro defunctis cum incepisset matutinis laudibus ... — ... et ad perpetue beatitudinis consortium nos perducat. | |
| (44v-45r) | Zehn Gnaden. Zehn Gebote. 2 | |
| 44v | Zehn Gnaden: Is sint zehen genaden die der mensche gewinnet. Der gezogenlichen unt die můtechlichen unt andachtetlichen ... — ... an den iunsten tage. | |
| 45r | Zehn Gebote: Daz sint diu zehen gebot. Daz erste du sols wan ein got haben ... — ... du solst nicht geren ander leute gueter. | |
| (45r-48v) | Kurze Texte zu Christus. 18 | |
| 45r | ]neum fecit. Unde apostolus Lavit nos in sanguine suo. Ecce maior dilectio Christi quam matris. Unde in manibus meis descripsi te ... — ... sed proprio sanguine. | |
| 45r | Tit.: De dilectione inter spiritum et carnem [Q]uarta dilectio est inter spiritum et carnem et haec mirabilis dilectio ... — ... animam domino Deo commisit. | |
| 45v | Tit.: Item Dominus noster Iesus Christus quinque de causis inclinavit se in cruce. Primo ut nos salutaret ... — ... et terrorem nobis incutet. | |
| 45v | Tit.: De quinque effusionibus domini nostri Iesu Christi [Q]uinque fuerunt effusiones sanguinis domini nostri Iesu Christi. Prima fuit in circumcisione ... — ... lateris crucifixi domini. | |
| 45v | Tit.: De sex causis nuditatis Christi [S]ex sunt cause quare dominus noster Iesus Christus nudus pependit in cruce ... — ... nudi sepelimur. (Vgl. Berlin, Staatsbibl., Theol. lat. qu. 372, 111ra.) | |
| 45v | Tit.: De VII confusionibus domini nostri Iesu Christi [I]tem. Septem sunt confusiones quas dominus noster Iesus Christus a Iudaeis fuit propessus ... — ... si filius Dei es descende de cruce et credemus ei. | |
| 46r | Tit.: De distractione membrorum Iesu Christi [N]on fuit in Christo membrum quod pro nobis ... — ... in crucis patibulo transfiguntur. | |
| 46r | Tit.: De VII loquelis domini nostri Iesu Christi [S]eptem fuerunt loquelae quas dominus noster Iesus Christus loquebatur ... — ... qui in caelis est. | |
| 46v | Tit.: De dolore et infirmitate domini nostri Iesu Christi O vos omnes qui transitis per viam attendite ... — ... detergem lacrimas. | |
| 46v | Tit.: De plaga mallei domini nostri Iesu Christi Plaga mallei qua Christus affixus fuit cruci ... — ... sed non iniustis. | |
| 47r | Tit.: De sputu in faciem domini [I]n faciem Christi spuit qui fratri suo verba contumeliosa obicit ... — ... dirigit gressum. | |
| 47r | Tit.: De triplici potu quem propinavit nobis Item. Dominus noster Iesus Christus triplicem propinavit nobis potum ... — ... qui crediderit et baptizatus fuerit etc. | |
| 47r | Tit.: De triplici potu qui dati sunt domino nostro Iesu Christo [I]tem. Triplex potus datus fuit domino nostro Iesu Christo in cruce pendenti ... — ... amarissima valde. | |
| 47r | Tit.: De quattuor descensibus domini nostri Iesu Christi [Q]uatuor sunt descensus quos fecit dominus noster Iesus Christus ... — ... vidi afflictionem etc. | |
| 47v | Tit.: De tribus ascensibus domini nostri Iesu Christi [I]tem. Tres sunt ascensus domini nostri Iesu Christi ... — ... ut in ascensione. | |
| 47v | Tit.: De tribus clamoribus domini nostri Iesu Christi [I]tem. Dominus noster Iesus Christus quattuor modis clamavit ... — ... moriendo in cruce eli eli lema sabacthani. | |
| 47v | Tit.: Notulae exceptatae Bernhardi In regnum Dei velis possidere ... — ... non peccabis in aeternum. | |
| 48r | Tit.: De quattuor generibus amoris magni domini nostri Iesu Christi [I]tem. Quattuor sunt genera amoris magni in hoc saeculo ... — ... sanguine nobis bal[ | |
| (49r-55v) | Porphyrius Tyrus
: Isagoge (translatio Boethii) (Ed.: Aristoteles Latinus 1, 6–7 [1966] 1–31. – Aristoteles latinus, Codices, Pars prior I 114, Nr. 2 [Specimina]. Mit Rand- und Interlinearglossen.). 1 | |
| 49r | Cum sit necessarium Crisarori et ad eam quae est apud Aristotelem praedicamentorum doctrinam ... — ... sed sufficiunt etiam haec ad discretionem eorum communicantisque traditionem. Explicit liber Porphyrii. | |
| (56r-68r) | Aristoteles
: Categoriae vel Praedicamenta (editio composita [vulgata]) (Ed.: Aristoteles Latinus 1, 1–5 [1961] 43–79. – Aristoteles latinus, Codices, Pars prior I 114, Nr. 3 [Specimina]). Mit Rand- und Interlinearglossen.). 1 | |
| 56r | Tit.: Incipiunt praedicamenta Aristotelis Aequivoca dicuntur quorum nomen commune solum est ... — ... omnes paene sunt annumerati. | |
| (56r-75v) | Aristoteles
: De interpretatione vel Periermeneias (translatio Boethii) (Ed.: Aristoteles Latinus 2, 1–3 [1965] 1–38). – Aristoteles latinus, Codices, Pars prior I 118, Nr. 7 [Specimina], I 44–45). 1 | |
| 56r | Tit.: Incipit liber perhyermituas Primum oportet constituere quid sit nomen ... — ... non contingit esse contraria. | |
| (75v-82v) | Anicius Manlius Severinus
: Liber divisionum (Ed.: PL 64, 875D–888B). 1 | |
| 75v | Tit.: Incipit liber divisionum Boethii Quam magnos studiosis afferat fructus scientia dividendi ... — ... ut animal quidem separatur in partes eas quae sibi sunt [ |