|
Permalink: https://manuscripta.at/?ID=40631 |
Melk, Benediktinerstift, Cod. 918 (835, P 24)
PASTORALTHEOLOGISCHE HANDSCHRIFT: BENEDICTUS DE NURSIA. IOHANNES GERSON. HERMANNUS DE SCHILDESCHE. MATTHAEUS DE CRACOVIA. IOHANNES BRUNSVICENSIS. DAVID DE AUGUSTA. GUIGO II. CARTHUSIENSIS. ALEXANDER DE VILLA DEI. VARIA
Pergament und Papier 215 Bl. 220×150 Melk, Mitte 15. Jh.
Handschrift aus 5 Teilen zusammengesetzt: 1 (1-37); 2 (38-106); 3 (107-122); 4 (123-190); 5 (191-215)
Literatur zur Handschrift (Anzahl: 8)
Foliierung des 15. Jh. – In den Fälzen vor 129, 141, 153, 181, 198 Fragmente des Nibelungenliedes aus dem letzten Viertel des 13. Jh. (herausgenommen, jetzt Fragm. germ. 6). – Rubriziert, einige kalligraphische Initialen.
| Teil 1 | 1-37 Papier |
| Teil 2 | 38-106 Pergament und Papier |
| In den ersten drei Lagen von Teil 2 in jeder Lage auch 3 Pergamentdoppelblätter. | |
| Teil 3 | 107-122 Papier |
| Teil 4 | 123-190 Papier |
| Teil 5 | 191-215 Papier |
| Einband: Gotisch |
| Rauhleder über Holz. – Titel- und Signaturschild erhalten. |
| (1r) Melker Besitzvermerk und Signatur des 17. Jh. (!). – Handschrift im Katalog von 1483 unter der Signatur C 90 genannt (MBKÖ I, 183 Z. 34-41 und 184, Z. 1-10), im Katalog von 1517 unter der Signatur E 2. |
"MBKÖ I", "PL", "CSEL", "CPL", "GW", "Hain", "Zumkeller", "Bloomfield", "VL", "SC", "BGOC", "Walther, Initia", "Glorieux, RA", "RB", "Henkel 1988"
alle Initien
| (VDS + HDS) | Abklatsch eines abgelösten Fragments. | |
| (VDS + HDS) | Neumen. | |
| (1r) | Besitzvermerk (s. Sigle G), Signatur des 16. Jh. | |
| (1v-29r) | Benedictus de Nursia
  : Regula (PL 66, 215-932; CSEL 75. – CPL 1852). | |
| (29rv) | Notata quaedam ex s. scriptura. 1 | |
| 29r | Quaerendum est nobis fratres carissimi Iohannes propheta est plus quam propheta ... — ... quod natura minus habuerat ascensu supplex arboris. | |
| (29v-32r) | Lectio in cena domini (Io 13-14). | |
| (32v-33r) | Index rerum zur Regula Benedicti (in alphabetischer Anordnung). 1 | |
| 32v | Abbatis ordinatio 64 ... — ... Zelus fratrum bonus 72. | |
| (33v-34v) | Dubium de pollutione nocturna. 1 | |
| 33v | Item dubium est de nocturna pollutione utrum sit species luxuriae, propter quod sciendum quod nocturna pollutio accidit ex pluribus causis ... — ... Similiter intelligendum est de nimio cibo et potu etc. | |
| (35r-37v) | leer. | |
| (38r-61r) | Iohannes Gerson
: Opusculum tripartitum (Druck: L. E. Du Pin, Iohannes Gerson, Opera omnia I. Antwerpen 1706, 425-450. Ed. des Widmungsbriefs: Glorieux 1960/73, nur teilweise gedruckt: II 74 f., Nr. 18. Ed. der französischen Fassung: Glorieux 1960/73, VII 193-206, 393-400, 404-407. -- Bloomfield 734). 1 | |
| 38r | Tit.: (Nachtrag von B. Pez 1. Drittel 18. Jh.) Joannes Gerson Christianitati suus qualiscumque zelator prosperum ad virtutes vitiis depulsis incrementum ... — ... Sicut in domo Dei Parisius laudabiliter observatur. Amen. - (Schreiberverse) Finito libro sit laus et gloria Christo. Laus tibi sit Christe quia liber explicit iste. | |
| (61v-67v (Fortsetzung: 102r-104r)) | Sermo ad clerum factus ad erudiendum confitentes. 1 | |
| 61v | Tit.: (Rot) Sequitur Sermo ad clerum ad erudiendum confitentes. Thema. Tibi dabo claves regni caelorum (Matth. 16,19). Ante expositionem verborum illorum occurrit mihi illud quod dicitur quarto Regum quarto [4. Reg. 4,2]: Non habeo in domo mea quidquam nisi parum olei quo ungar. Verba ista sunt pauperculae viduae ad Helisaeum defectum suum et penuriam proponentis et possunt esse mea (!) vel cuiuslibet mentis suae paupertatem et inopiam advertentis ... — ... non mortaliter nisi faceret in contemptu ecclesiae. - (Rot, Verweisformel) Septimum principale. Quere post 44 folia ad tale signum. | |
| (68r-87v) | De septem peccatis mortalibus (Bloomfield 3786). 1 | |
| 68r | Tit.: (Rot) De septem peccatis mortalibus. Incipiunt notabilia de septem peccatis mortalibus. Primum quid sit peccatum et sic Peccatum est privatio legis divinae et caelestium inoboedientia praeceptorum ... — ... (87v) Quis quid ubi per quos quotiens cur quomodo quando etc. Explicit. (Rot) Explicit. | |
| (88r-97r) | Hermannus de Schildesche OESA
: Speculum manuale sacerdotum (Drucke: GW 12295-12301 [Hain 14516-14523]. – Zumkeller 391; Bloomfield 3028. – Lit.: VL III [1981] Sp. 1111 [A. Zumkeller]). 1 | |
| 88r | Tit.: (Rot) Incipit speculum sacerdotum. Prima superficies speculi huius sacerdotum representat speculanda circa baptizmum ... Materia baptismi debet esse aqua pura vel de fluvio fonte vel puteo vel de mari ... — ... et alias vere paenitet potest eam absolvere etc. Quae hic deficiunt in summa Hostii lectura (?) et in repertorio aureo Guilelmi et de pe. et re. plenius continetur (!) [so abgekürzt auch in der Inkunabel]. | |
| (97v-98r) | Alcuinus OSB
: De psalmorum usu liber (PL 101, 465-508. -- RB 417; BHM 431; Clavis Auct.Gall. 2, ALC 33). In der Handschrift Augustinus zugewiesen. 1 | |
| 97v | Tit.: (Rot) Beatus Augustinus de utilitate psalmorum Si vis pro peccatis tuis paenitentiam agere et per confessionem eorum veniam impetrare ... — ... Virtutem huius psalmi nullus mortalium explicare potest etc. (Rot) Versus psalmorum. Ter quinquagenos David canit ordine Psalmos, versibus bis mille sexcentos sex canit ille etc. | |
| (98r-101v) | Speculum confessoris (Bloomfield 5915). 1 | |
| 98r | Tit.: (Rot) Incipit speculum confessoris. Diffinicio superbie Superbia est tumor animi ex proprio honore nascens alios superare contendens et cupiens ... — ... et fragilitatis refrenandae affectu postposito sobolis vel prolis generandae vel procreandae. | |
| (102r-104r (Fortsetzung von 61v-67v)) | Sermo ad clerum factus ad erudiendum confitentes. 1 | |
| 102r | Tit.: (Rot) Sequitur septimum principale que peccata confiteantur et qualiter Quantum ad septimum principale sciendum quod omnia mortalia confiteri debent de necessitate et venalia proposse ... — ... ut autem nos vitam praesentem bene disponamus et ad vitam aeternam perveniamus det nobis etc. | |
| (104r-105v) | Sermo ad clerum in cena domini. 1 | |
| 104r | Tit.: (Rot) Sermo ad clerum in cena domini De comedente exibit cibus (Iudic. 14,14). Domini mei dilectissimi et reverendi, ad introductionem collationis praesentis occurrit mihi istud Aristotelis quarto Ethicorum inquiens: Omne bonum in commune deductum clarius elucescit ... — ... Exultemus cum David dicendo: Defecit caro mea et cor meum Deus cordis mei et Ps. mea in aeternum. Quod nobis praestare dignetur qui in tibi ... | |
| (106rv) | leer. | |
| (107r-117r) | Tractatus de confessione (Instructio confessariorum) (Bloomfield 904). Mit deutschen Interpretamenten. 1 | |
| 107r | Tit.: (Rot) Item alius tractatus de confessione Confessor circa confitentem taliter se poterit habere. Primo reddat sibi eum affabilem pro vultu et blando eloquio ... — ... cui dominus et ecclesia absolutionis huiusmodi tradidit potestatem. | |
| (117r-118r) | Dialogus inter misericordiam et iustitiam. 1 | |
| 117r | Tit.: [ohne Titel] Misericordia et veritas praecedant ante faciem patris. Dicit namque misericordia: Memento domine quia tu es secundum apostolum pater misericordiarum ... — ... quo nos perducat gratia Christi. | |
| (118r) | De paenitentia Salomonis (commentarius in Ezechielem). 1 | |
| 118r | Tit.: (Rot) De penitencia Salomonis Hieronymus super Ezechielem ubi scripsit de aedificatione in monte constituto facit mentionem de Salomone ... — ... per plateam Ierusalem causa paenitentiae etc. | |
| (118v-119r) | De Antichristo. 1 | |
| 118v | Tit.: (Rot) De Antichristo Legitur de .... Antichristus filia Iacob concubinali nasciturus sicut ipse in suorum benedictione testatur ... — ... Antichristo veniente placet sibi dominum etc. | |
| (119rv) | De decem miraculis corporis Christi. 1 | |
| 119r | Tit.: (Rot) De X miraculis corporis Christi notabilia bona In corpore Christi decem sunt miracula. Primum est quod panis et vinum transferantur corpus in sanguinem domini nostri Iesu Christi ... — ... Ambrosius: Tolle mi et omnia peribunt. | |
| (119v-120v) | De Iuda proditore. 1 | |
| 119v | Tit.: (Rot) Ibi notantur questiones bone et utiles Quare Christus ex quo sciebat quod Iudas erat ita maledicens eum tenebat in consortio suo ... — ... Qui diligit me etc. | |
| (120v) | Notabile in die paschae. 1 | |
| 120v | Tit.: (Rot) In die pasche notabile Nota hodie est festum paschae in quo nos merito laetari debemus cum Christo ... — ... per fidem catholicam. | |
| (120v-121r) | Ps. Abgarus
: Epistolae Abgari et Iesu. 1 | |
| 120v | Tit.: (Rot) Epistola ad Christum Abgarus Bethaniae etc. Iesu salvatori bono qui aperuit in loco Hierosolymorum salutem. Auditum est mihi de te et sanitatibus quas facis quoniam sine herbis et medicamine | |
| (121r) | Ps. Iesus Christus
: Responsio ad epistolam Abgari. 1 | |
| 121r | Tit.: (Rot) Rescriptum Christi Beatus es Abagar qui in me credidisti cum me ipse non videris ... — ... et his qui tecum sunt vitam praestet. Amen. | |
| (121r-122r) | De sepeliendo Christo. 1 | |
| 121r | Tit.: [ohne Titel] Sed nota quod magister Matthaeus duxit in spiritualem sensum. Si vis sepelire dominum in corde tuo et in petra decisa ... — ... aliquis tetigit sepulchrum tuum id est cor tuum etc. | |
| (122rv) | De trinitate. 1 | |
| 122r | Tit.: (Rot) De sancta trinitate O altitudo sapientia sanctae trinitatis quam numquam aliqua altitudo attingit ... — ... benedicturos es in vitam aeternam. Amen. | |
| (122v) | Kurze Erklärung zweier Bibelstellen: Cor. 11 und Ioh. 11. | |
| (123r-139v) | Matthaeus de Cracovia
: Dialogus rationis et conscientiae (Drucke: Mainz, um 1460; HC 5804-5808; Ed.: Seńko--Szafrański 1974, 367-409. -- Bloomfield 3136. -- Lit.: VL VI 177f. F.J. Worstbrock). 1 | |
| 123r | Tit.: (Rot) Incipit dyalogus consciencie et racionis de sacramento corporis Christi utrum cottidie sit sumendum. Prologus Multorum tam clericorum quam laicorum querela est non modica occupatio gravis et quaestio dubiosa ... — ... ad quam consequendam pro viatico datum est nobis corpus domini nostri Iesu Christi, qui cum patre et Spiritu sancto vivit et regnat in saeculorum saecula benedictus. Amen. - (Schlußschrift rot) Explicit tractatus magistri Mathei de Chrocovia episcopi Wormaciensis doctoris theologie de consciencia et racione. | |
| (140r-166v) | Iohannes Brunsvicensis OCart
: Meditatio super missam (Leicht veränderter Druck: Enchiridion sacerdotum, hrsg. v. Petrus Blomevenna. Köln 1532, LXXXIXr-CXIIIv). 1 | |
| 140r | Tit.: (Rot) Incipit meditacio super missam et circa sacramentum corporis et sanguinis Christi et circa passionem eius In nomine domini amen. Exigis a me frater dulcis in domino ut circa canonem missae aliquas meditationes tibi compendiosas depingam... Ante omnia scire volo tuam caritatem ... — ... Venite benedicti patris mei, percipite regnum. Ad quod nos perducat qui per omnia saecula regnat. Amen. - (Verweisformel) Post quattuor folia invenies alium tractatum de celebratione missarum videlicet Si desiderat. | |
| (166r-168r) | De negligentiis missae secundum aliquos Carthusianos (Parallelüberlieferung: Graz UB, Cod. 1239, 64r-v). 1 | |
| 166r | Tit.: (Rot) Notabilia bona de sacratissima missa Si sacerdoti missam celebranti supervenerit infirmitas innitetur super crepidinem altaris ad oram vel sedeat donec evalescat ... — ... et hostia servata sumatur postmodum in fine missae a ministro vel servetur pro infirmis. | |
| (168v) | leer. | |
| (169r-170v) | leer. | |
| (171r-176v (cap. 70)) | David de Augusta OFM
: De exterioris et interioris hominis compositione, lib. III (Ed.: David ab Augusta 1899, 161-378. -- Bloomfield 4283). 1 | |
| 171r | Tit.: (Rot) De celebracione missarum Si desiderat aliquis expediri utrum sit melius saepius an rarius corporis Christi suscipere sacramentum videtur mihi quod non possit omnibus super hoc dari regula ... — ... ad faciem aeternaliter specularis. Quod ipse nobis praestare dignetur qui nos sua passione care emit. Cui est honor virtus et gloria in saecula saeculorum. Amen. | |
| (177rv) | leer. | |
| (178r-183v) | De celebratione missarum (Parallelüberlieferung: Kornik Bibl. publ. [1056], 90v). 1 | |
| 178r | ... et corpus Christi propter metum domini sui ... — ... in celario ... civis exiens [ | |
| (184rv) | leer. | |
| (185r) | Passio domini. 1 | |
| 185r | Tit.: (Rot) De passione domini nostri Ihesu Christi Passus est Christus dominus passione generalissima quia secundum omnes sensus ... — ... per quinque partes corporis emanaretis etc. - (Schlußschrift) Explicit meditacio super missam et circa sacramentum corporis et sangwinis Christi et circa passionem eius etc. | |
| (185v-190v (Hs.: Bernardus)) | Guigo II. Carthusiensis
: Scala claustralium (PL 184, 475-484; SC 163, 81-123. -- BGOC 18, 6120; Bloomfield 1082). 1 | |
| 185v | Tit.: (Rot) In nomine patris et filii et Spiritus sancti Incipit libellus qui dicitur Scala claustralium beati Bernhardi Dilecto fratri suo G. frater B. delectari in domino. Amare te frater ex debito teneor quia tu prior amare me cepisti ... — ... et qui audit dicat veni. Explicit. | |
| (191r-v) | Ordo librorum bibliae cum capitulis et principio. 1 | |
| 191r | Tit.: (Rot) Ordo librorum Byblye cum capitulis et principio Genesis L In principio creavit Deus | |
| (191v) | Versus memoriales de nominis librorum Bibliae (Walther, Initia 5673). 1 | |
| 191v | Tit.: (Rot) Unde nota versus Est Genesis Exo Levitici Numeri Deuteronomium ... — ... Iudas cum ipsis sit trinus Apocalypsis. | |
| (191v) | Verse (Bei Walther nicht nachgewiesen). 1 | |
| 191v | Sunt hagiographa ter tria Psalmi tres Salomonis | |
| (192r-215v) | Alexander de Villa Dei
: Summarium biblicum (Druck des Summarium: Biblia maxima. Ed. Joannes de la Haye I. Paris 1660, 1-10 [online]. — Walther, Initia 17610; Glorieux, RA, Nr. 23h); RB 1175. – Lit.: Henkel 1988, 222 f.). 1 | |
| 192r | Tit.: (Rot) Incipit Biblya pauperum Sex (sex opera dierum primo capitulo) perhibet [! lies: prohibent] (fructum ligni vitae II° capitulo) peccavit (Adam et Eva 3° capitulo) Abel (occiditur a Cain 4° capitulo) ... — ... Flebunt (reges terrae 16° capitulo) ad cenam (beati agni qui vocati sunt 39° capitulo) surgent (omnia corpora adipiscunt 40° capitulo) sponsam (sicut ornatam viro suo 4 capitulo) venio iam (dixit sponsus 42 capitulo). -- (Schlußschrift) Explicit tota biblia metrificata et novum testamentum etc. Explicit tota (rot) biblia in (schwarz) labore [?]. | |
| (Fälze vor 129, 141, 153, 181 und 198 (beschrieben)) | Nibelungenlied-Fragmente, dt. |